Pobi bara a byta cawl ar-lein!

Yr wythnos diwethaf cynhaliodd prosiect Ein Cymdogaeth Werin

Ein Cymdogaeth Werin Preseli Heartlands Communities

weithdy pobi bara a threftadaeth bwyd ar-lein – roedd yn brofiad blasus! 😋

Diolch i bawb a ymunodd. 👏
——————————————————-
Last week the Preseli Heartlands

Ein Cymdogaeth Werin Preseli Heartlands Communities

project ran an online bread baking and food heritage workshop – it was a delicious experience! 😋

Thanks to all that took part. 👏

Ein Stori PRESELI Our Story – Y gymuned ar-lein lewyrchus

Ein Stori PRESELI – Y gymuned ar-lein lewyrchus

Dros gyfnod y gaeaf, penderfynodd prosiect Ein Cymdogaeth Werin dreialu arddangosfa ar-lein wedi’i churadu gan y gymuned i ennyn diddordeb cymunedau rhanbarth Preseli yn eu hanes lleol arbennig. Roedd gweithgareddau a digwyddiadau wyneb yn wyneb y prosiect wedi dod yn amhosibl oherwydd rheoliadau’r llywodraeth ynghylch y firws, felly ceisiwyd dull creadigol o ddarparu ymdeimlad o gymuned ynghyd â chymorth a chefnogaeth gydag unigrwydd ac arwahanrwydd yn ein hardal wledig.

Aeth y Swyddog Prosiect, Sophie Jenkins, ymlaen i greu grŵp Facebook ar thema wythnosol i annog cyfraniadau gan aelodau’r gymuned. Dechreuodd yn araf, ond o’r diwedd enillodd lawer o fomentwm gydag bron i 800 o aelodau bellach wedi ymuno, ac yn tyfu’n gyson bob wythnos. Mae cyfraniadau cymunedol hen ffotograffau, fideos ac atgofion wedi dod yn duedd ddyddiol; gyda llawer o aelodau hefyd yn darganfod cyfeillgarwch coll hir a chysylltiadau teuluol nad oeddent erioed yn gwybod eu bod yn bodoli. Mae hefyd wedi bod yn arbennig gweld y Gymraeg yn cael ei defnyddio’n helaeth ar y grŵp, gan gynnwys y dafodiaith rydyn ni mor adnabyddus amdani.

Bydd y grŵp yn aros ar agor fel cymuned ar-lein, a bydd yn gweithredu fel etifeddiaeth i’r prosiect hyd yn oed ar ôl iddo gau ar ddiwedd 2021. Os oes gennych ddiddordeb mewn cymryd rhan yn y grŵp ar-lein chwiliwch “Ein Stori PRESELI Our Story” ar Facebook, neu e-bostiwch sophie.jenkins@planed.org.uk i gael mwy o wybodaeth.

Ein Stori PRESELI Our Story – The thriving online community

Over the winter period, the Preseli Heartlands Communities project decided to pilot a community curated online exhibition to engage the communities of the Preseli region in their special local history. The project’s face-to-face activities and events had become impossible due to government regulations regarding the virus, so a creative approach was sought to provide a sense of community as well as help and support with loneliness and isolation in our rural area.

Project Officer Sophie Jenkins, went on to create a weekly themed Facebook group to encourage contributions from community members. It started slowly, but finally gained a great deal of momentum with close to 800 members now joined, and growing steadily every week. Community contributions of old photographs, videos and memories have become a daily trend; with many members also discovering long lost friendships and family connections they never knew existed. It has also been special to see the Welsh language used extensively on the group, including the dialect we are so well known for.

The group will remain open as an online community, and will act as a legacy to the project even after it closes at the end of 2021. If you are interested in participating in the online group search “Ein Stori PRESELI Our Story” on Facebook , or email sophie.jenkins@planed.org.uk for more information.

Blas Y Preseli AR-LEIN

Rydym yn eich gwahodd i weithdy ar-lein AM DDIM lle byddwch chi’n dysgu pobi bara Preseli traddodiadol, i’w fwynhau gyda bowlen o gawl. Yr holl gynhwysion yn cael eu cyflenwi a’u danfon (yn ardal Preseli). Arweinir gan Luke Conlon. Defnyddir Cymraeg a Saesneg yn y gweithdy.
Bydd dau weithdy ar wahân yn cael eu cynnal ar 11eg a 12fed Mawrth.
Cysylltwch â ni i archebu’ch lle trwy e-bostio sophie.jenkins@planed.org.uk. Rhowch eich enw, eich dewisiadau a’ch gofynion dietegol a’ch cyfeiriad (neu gallwch drefnu i godi yng Nghanolfan Llwynihirion Brynberian), yn ogystal â pha weithdy yr hoffech ei fynychu.
——————————–
We invite you to a FREE online workshop where you will learn to bake a traditional Preseli bread, to enjoy with a bowl of cawl. All ingredients supplied and delivered (within Preseli area). Led by Luke Conlon. Welsh and English language will be used in the workshop.
There will be two separate workshops held on the 11th and 12th March.
Please get in touch to book your place by emailing sophie.jenkins@planed.org.uk. Please supply your name, dietary choices and requirements and address (or can arrange to pick up at Canolfan Llwynihirion Brynberian), as well as which workshop you would like to attend.

Stori’r Fryncaer – Story of the Hillfort (Diwrnod Archaeoleg – Archaeology Day 2020)

Dydd Sadwrn diwethaf y 7fed o Dachwedd, cynhaliodd PLANED & Parc Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro eu diwrnod Archeoleg blynyddol – gyda gwahaniaeth!

Fel rheol, cynhelir y digwyddiad yn Theatr Myrddin, gyda diwrnod yn llawn darlithoedd a chyfle gwych i rwydweithio rhwng grwpiau treftadaeth lleol ac arbenigwyr.

Eleni, oherwydd heriau COVID19, penderfynwyd yn gynnar y byddai Diwrnod Archaeoleg 2020 yn cael ei gynnal trwy Ffrwd Fyw Youtube. Roedd hon yn fenter newydd ar gyfer PLANED a Pharc Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro wrth iddynt geisio cynllunio rhediant y dydd.

Arweiniodd gwerth misoedd o baratoi a gweithio mewn partneriaeth at ddiwrnod hynod lwyddiannus, gyda dros 180 o gyfranogwyr yn cymryd rhan yn y sesiwn fyw. Gyda channoedd yn fwy yn gwylio’r cynnwys ar ôl y digwyddiad. Da iawn i bawb a gymerodd ran!

Cafodd y ffilm isod ei chreu trwy brosiect Ein Cymdogaeth Werin – Preseli Heartlands Communities, a’i dangos am y tro cyntaf fel rhan o Ddiwrnod Archaeoleg 2020. Yn cynnwys yr Archaeolegydd Cymunedol Tomos Ll. Jones a llais y storïwraig Carol Pearce, crëwyd y ffilm hon yn lle taith gerdded a gynlluniwyd yn gynharach eleni y bu’n rhaid ei chanslo oherwydd COVID19.

Gwyliwch a mwynhewch ddysgu am Foel Drygarn!

———————————————————————————————

Last Saturday the 7th of November, PLANED &  Pembrokeshire Coast National Park held their annual Archaeology day – with a difference!

The event is normally held at the Merlin Theatre, with a day full of lectures and a fantastic opportunity to network between local heritage groups and experts.

This year, due to the challenges of COVID19 it was decided early on that Archaeology Day 2020 would be held virtually through a Youtube Live Stream. This was a new venture for both PLANED & Pembrokeshire Coast National Park as they sought to plan the running of the day.

Months worth of preparation and working in partnership led to a highly successful day, with over 180 participants taking part in the live session. With hundreds more viewing the content after the event. A huge well done to all involved!

The film below was created through the Ein Cymdogaeth Werin – Preseli Heartlands Communities project, and premiered as part of Archaeology Day 2020. Featuring Community Archaeologist Tomos Ll. Jones and the voice of storyteller Carol Pearce, this film was created in lieu of a walk that had been planned earlier this year that had to be cancelled due to COVID19.

Please watch and enjoy learning about Foel Drygarn!

Lleoliadau Cloi Lawr Lleol – Local Lockdown Locations

Yn ystod yr amseroedd rhyfedd ac anodd hyn, un o uchafbwyntiau’r dydd i lawer ohonom yw ein teithiau cerdded beunyddiol a’n hamser yn yr awyr agored. Rwy’n siŵr ein bod wedi tyfu i drysori a gwerthfawrogi’r amser yma mwy nag erioed o’r blaen.

Efallai bod yr amseroedd hyn hefyd wedi rhoi cyfle inni ddod i adnabod ein hardaloedd lleol, gyda’u nodweddion unigryw ac arbennig yn llawer mwy manwl. Efallai bod gennym hoff daith gerdded newydd, hoff olygfa neu hoff fan yn ein gerddi yr ydym wedi mwynhau archwilio’r naws hwnnw o le

Felly rydym yn eich gwahodd i rannu gyda ni fideo o’ch hoff leoliad cloi lawr lleol! Boed yn daith gerdded, golygfa, neu’ch hoff ofod awyr agored. Neu unrhyw beth arall rydych chi’n teimlo fel ei rannu! Mae hyn yn mynd i fod yn rhan pwysig o’n hanes cymdeithasol yn y dyfodol!

Gwelir y fideo isod i ddysgu mwy am sut i recordio a rhannu eich fideos gyda ni:

During these strange and difficult times, one of the highlights of the day for many of us is our daily walks and our time outdoors. I’m sure we have grown to love and appreciate this time more than ever before.

These times may also have given us the opportunity to get to know our local areas, with their unique and special qualities in much greater detail. We may have a favourite new walk, a favourite view or a favourite spot in our gardens that we have enjoyed exploring that sense of place

So we invite you to share with us a video of your favorite local lockdown location! Whether it’s a walk, a view, or your favorite outdoor space. Or anything else you feel like sharing! This is going to be an important part of our future social history!

See the video above to learn more about how to record and share your videos with us!

Taith Treftadaeth – Glog + Llanfyrnach – Heritage Tour

Ddoe’r 11eg o Fawrth gwnaethom drefnu taith o amgylch treftadaeth gymdeithasol a diwydiannol ardal Glog a Llanfyrnach. Dyma ddwy o feysydd pwysicaf safleoedd treftadaeth ddiwydiannol yng ngogledd-ddwyrain Sir Benfro. Cawsom ein harwain gan Dr Peter Claughton yn siarad am yr ongl ddiwydiannol, ac roedd Hefin Wyn yn ymdrin â’r agweddau cymdeithasol yn ogystal â straeon lleol a chymeriadau bythgofiadwy.

Yesterday the 11th of March we organized a tour of the social & industrial heritage of the Glog & Llanfyrnach area. These are two of the most important areas of industrial heritage sites in north-east Pembrokeshire. We were led by Dr Peter Claughton covering the industrial angle, and Hefin Wyn covered the social aspects as well as local stories and unforgettable characters.

Dechreuon ni’r diwrnod yn Hermon gerllaw, a theithio ar fws mini i Glog. O’r fan hon, fe wnaethon ni gerdded i fyny tuag at Chwarel Glog a thynnodd Peter sylw at nodweddion diwydiannol y gweddill yn y dirwedd. Mae’r ardal hon yn dal i fod yn nodwedd arwyddocaol yn nyffryn Taf i’r dwyrain o Crymych, wedi’i aflonyddu’n fawr gan adferiad diweddar o wastraff llechi ond gyda rhai nodweddion diddorol ar ei gyrion. Roedd yn weithgar iawn ar ddiwedd y 19eg a dechrau’r 20fed ganrif ac fe elwodd yn sylweddol o ddyfodiad y rheilffordd, pan agorwyd llinell y Cardi Bach, cyn belled â’r chwarel ym 1873.

We began the day in nearby Hermon, and travelled by minibus to Glog. From here we walked up towards Glog Quarry and Peter pointed out industrial features of the remaining in the landscape. This area still remains as a significant feature in the Taf valley to the east of Crymych, heavily disturbed by recent recovery of slate waste but with some interesting features on its periphery. It was very active in the late 19th and early 20th century and benefited significantly from the arrival of the railway, the Whitland and Taf Vale line (Cardi Bach), opened as far as the quarry in 1873.

Fe wnaeth Hefin ein trin â llawer o stori leol ar hyd y ffordd. O’r chwarel cerddon ni ar hyd hen lwybr troed i Capel Llwynyrhwrdd, Capel yr Annibynwyr ym mhentref cyfagos Tegryn. Ar ôl derbyn cryn dipyn o “pregeth” gan Hefin y tu mewn i’r Capel am darddiad y capel a’i weinidogion, daeth y bws mini i’n cyfarfod a’n cario ar hyd disgyniad serth Rhiw Sbeit. Teithion ni trwy Llanfyrnach ac yn ôl i Hermon i gael lle i ginio yn Cegin Bella.

Hefin treated us to many a local tale along the way. From the quarry we walked along an old footpath to Capel Llwynyrhwrdd, a Congregationalist Chapel in the neighbouring village of Tegryn. After receiving quite the “pregeth” from Hefin inside the Chapel about the origins of the chapel and its ministers, the minibus came to meet us and carried us along the steep descent of Rhiw Sbeit. We travelled through Llanfyrnach and back to Hermon for a spot of lunch at Cegin Bella.

Yn dilyn cinio dychwelon ni i Lanfyrnach, lle arweiniodd Peter ni o amgylch olion y Mwynglawdd Arian. Mae’r ardal hon, dim ond pellter byr i lawr y Taf o Glog, yn llai amlwg yn y dirwedd heddiw er yn ei chyfnod olaf o weithio, cyn cau ym 1890, hwn oedd yr ail fwynglawdd metel anfferrus mwyaf yn Ne Cymru. Mae’n debyg bod ei darddiad yn mynd yn ôl i’r 16eg ganrif o leiaf ond fe’i gweithiwyd yn helaeth yn rhan olaf y 18fed ganrif ac roedd ar ei anterth cynhyrchiol yn yr 1880au.

Following lunch we returned to Llanfyrnach, where Peter led us around the remains of the Silver Lead Mine. This area, only a short distance down the Taf from Glog, is less prominent in the landscape today although in its last period of working, prior to closure in 1890, it was the second largest non-ferrous metal mine in South Wales. Its origins probably go back to at least the 16th century but it was worked extensively in the latter part of the 18th century and was at its productive peak in the 1880s.

Fe wnaeth y grŵp fwynhau archwilio  nodweddion y mwynglawdd ymysg y trash, a dychmygu sut beth fyddai bywyd i’r glowyr a oedd yn gweithio yn yr ardal.

The group enjoyed exploring the undegrowth of this site for forgotten features, and imagined what life would have been like for the miners who worked in the area.

Diolch i Peter & Hefin am ddiwrnod hynod ddiddorol, ac i’r holl fynychwyr. Diolch yn arbennig i dirfeddianwyr am ganiatáu inni gael mynediad i’r safle, i Midway Motors am y drafnidiaeth ragorol ac i Cegin Bella.

Thank you to Peter & Hefin for a fascinating day, and to all attendees. Special thanks to landowners for allowing us access to the site, to Midway Motors for the excellent transport and to Cegin Bella.

Blas Y Preseli – BRYNBERIAN

Cynhaliwyd y 4ydd ac olaf o weithdai Blas y Preseli yng Nghanolfan Llwynihirion Brynberian ddydd Sadwrn diwethaf y 7fed o Fawrth. Cawsom i gyd amser wrth ein bodd yn pobi ac yn rhannu atgofion melys o fwyd a thraddodiadau lleol. Diolch yn fawr i bawb sydd wedi cymryd rhan yn y gweithdai hyn, a diolch yn fawr i Luke Conlon am gyflwyno’r sesiynau hyn, gyda chymorth Debbie Donnelly.

The 4th and final Taste your Heritage workshop was held in Canolfan Llwynihirion Brynberian last Saturday the 7th of March. We all had a fantastic few hours baking & sharing fond memories of food and local traditions. A big thank to everybody that has taken part in these workshops, and a big thank you to Luke Conlon for delivering these sessions, with help from Debbie Donnelly.

Blas y Preseli – HERMON

 

Cyflwynwyd gweithdy cyntaf gwych yng Nghanolfan Hermon dan arweiniad Luke Conlon ar dreftadaeth fwyd rhanbarth Preseli ddydd Sadwrn diwethaf y 15fed o Chwefror. Gwnaeth y grŵp dorth draddodiadol o fara – “Bara Crai” a Buns neu Miogod Sir Benfro. Fe wnaethant wylio ffilmiau a gwrando ar glipiau fideo gan Casgliad y Werin; pob un wrth rannu atgofion eu hunain am fwyd a thraddodiadau teuluol. I gloi’r diwrnod, rhannodd y grŵp bowlen dwym o gawl a rhoi cynnig ar dafell o’u Bara Crai wedi’i bobi’n ffres! Ni allwn aros i ymweld â Dinas yr wythnos nesaf i samplo mwy o’r un peth…

A fantastic first workshop at Canolfan Hermon led by Luke Conlon on the food heritage of the Preseli region was delivered last Saturday the 15th of February. The group made a traditional loaf of bread – “Bara Crai” and some Pembrokeshire Buns. They watched films and listened to video clips from People’s Collection Wales; all whilst sharing memories of their own about food and family traditions. To end the day, the group shared a warming bowl of cawl and tried a slice of their freshly baked Bara Crai! We can’t wait to visit Dinas next week for more of the same…