FFILM FOEL DRYGARN FILM

Tîm PLANED allan yn ffilmio yn Foel Drygarn wythnos diwethaf gyda Phrosiect Ein Cymdogaeth Werin – Preseli Heartlands, ochr yn ochr ag Archeolegydd Cymunedol Parc Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro, Tomos Jones. Bydd y ffilm hon yn plethu archeoleg ddiddorol y fryngaer gyda adrodd straeon hudol gan Carol Pearce.

Team PLANED out filming at Foel Drygarn last week with the Ein Cymdogaeth Werin – Preseli Heartlands Project, alongside Pembrokeshire Coast Community Archaeologist Tomos Jones. This film will weave the fascinating archaeology of the hillfort with some magical storytelling by Carol Pearce.

Cadwch lygad barcud mas ar gyfer y dangosiad fel rhan o’r Diwrnod Archeoleg rhithwir ym mis Tachwedd!
Keep your eyes peeled for the screening as part of the virtual Archaeology Day in November!

DIWEDDARIAD – UPDATE

Helo pawb! Fel y byddwch yn cytuno, mae’r misoedd diwethaf wedi bod yn amser rhyfedd ac ansicr yn byw gyda’r cyfyngiadau oherwydd COVID19. Roeddem wedi gobeithio rhedeg llawer o weithgareddau a digwyddiadau cyffrous yn seiliedig ar dreftadaeth yn ystod Haf 2020 o amgylch rhanbarth Preseli.

Hello everyone! As you will agree, the last few months have been a strange and uncertain time living with the restrictions due to COVID19. We had hoped to run many exciting heritage based activities and events over the course of Summer 2020 around the Preseli region.

Rydym yn gobeithio addasu rhai o’n hallbynnau yn ystod cyfnod yr Hydref / Gaeaf, ac rydym yn gobeithio dychwelyd i ryw normalrwydd erbyn y flwyddyn nesaf. Ar hyn o bryd rydym yn trafod estyniad gyda’n cyllidwyr a fyddai’n caniatáu Haf arall o gyflawni yn 2021.

We are hoping to adapt some of our outputs over the course of the Autumn/Winter period, and hope to return to some normality by next year. We are currently discussing an extension with our funders that would allow us another Summer of delivery in 2021.

Dyma obeithio eich bod chi i gyd wedi bod yn cadw’n ddiogel ac yn iach. Cadwch eich llygaid yn siarp ar gyfer digwyddiadau yn y dyfodol.

Here’s hoping you have all been keeping safe and well. Keep your eyes peeled for future events.

Foel Drygarn at sunset taken by Sophie Jenkins
Golygfa o Foel Drygarn ar fachlud haul wedi’i dynnu gan Sophie Jenkins

Lleoliadau Cloi Lawr Lleol – Local Lockdown Locations

Yn ystod yr amseroedd rhyfedd ac anodd hyn, un o uchafbwyntiau’r dydd i lawer ohonom yw ein teithiau cerdded beunyddiol a’n hamser yn yr awyr agored. Rwy’n siŵr ein bod wedi tyfu i drysori a gwerthfawrogi’r amser yma mwy nag erioed o’r blaen.

Efallai bod yr amseroedd hyn hefyd wedi rhoi cyfle inni ddod i adnabod ein hardaloedd lleol, gyda’u nodweddion unigryw ac arbennig yn llawer mwy manwl. Efallai bod gennym hoff daith gerdded newydd, hoff olygfa neu hoff fan yn ein gerddi yr ydym wedi mwynhau archwilio’r naws hwnnw o le

Felly rydym yn eich gwahodd i rannu gyda ni fideo o’ch hoff leoliad cloi lawr lleol! Boed yn daith gerdded, golygfa, neu’ch hoff ofod awyr agored. Neu unrhyw beth arall rydych chi’n teimlo fel ei rannu! Mae hyn yn mynd i fod yn rhan pwysig o’n hanes cymdeithasol yn y dyfodol!

Gwelir y fideo isod i ddysgu mwy am sut i recordio a rhannu eich fideos gyda ni:

During these strange and difficult times, one of the highlights of the day for many of us is our daily walks and our time outdoors. I’m sure we have grown to love and appreciate this time more than ever before.

These times may also have given us the opportunity to get to know our local areas, with their unique and special qualities in much greater detail. We may have a favourite new walk, a favourite view or a favourite spot in our gardens that we have enjoyed exploring that sense of place

So we invite you to share with us a video of your favorite local lockdown location! Whether it’s a walk, a view, or your favorite outdoor space. Or anything else you feel like sharing! This is going to be an important part of our future social history!

See the video above to learn more about how to record and share your videos with us!

– COVID 19 –

Yn anffodus oherwydd sefyllfa ddiweddar COVID 19 mae holl weithgareddau a digwyddiadau’r prosiect wedi dod i ben ar hyn o bryd. Mae staff y prosiect yn gweithio gartref yn ystod y cyfnod hwn, felly bydd unrhyw ymholiadau yn cael eu hateb maes o law. Bydd gennym arolwg ar gyfer cyfranogwyr prosiect blaenorol i’w gwblhau cyn bo hir – mwy o fanylion am hyn i ddilyn. Ond tan hynny … arhoswch yn ddiogel gartref. Gobeithio y gallwn ailddechrau gyda phopeth sy’n gysylltiedig â Preseli yn fuan iawn!

———————————-

Unfortunately due to the recent COVID 19 situation all project activities & events have currently come to a halt. Project staff are working from home during this period, therefore any enquiries will be answered in due course. We will have a survey for past project particpants to complete soon – more details on this to follow. But until then… stay safe at home. We hope that we can resume with everything Preseli related very soon!

Taith Treftadaeth – Glog + Llanfyrnach – Heritage Tour

Ddoe’r 11eg o Fawrth gwnaethom drefnu taith o amgylch treftadaeth gymdeithasol a diwydiannol ardal Glog a Llanfyrnach. Dyma ddwy o feysydd pwysicaf safleoedd treftadaeth ddiwydiannol yng ngogledd-ddwyrain Sir Benfro. Cawsom ein harwain gan Dr Peter Claughton yn siarad am yr ongl ddiwydiannol, ac roedd Hefin Wyn yn ymdrin â’r agweddau cymdeithasol yn ogystal â straeon lleol a chymeriadau bythgofiadwy.

Yesterday the 11th of March we organized a tour of the social & industrial heritage of the Glog & Llanfyrnach area. These are two of the most important areas of industrial heritage sites in north-east Pembrokeshire. We were led by Dr Peter Claughton covering the industrial angle, and Hefin Wyn covered the social aspects as well as local stories and unforgettable characters.

Dechreuon ni’r diwrnod yn Hermon gerllaw, a theithio ar fws mini i Glog. O’r fan hon, fe wnaethon ni gerdded i fyny tuag at Chwarel Glog a thynnodd Peter sylw at nodweddion diwydiannol y gweddill yn y dirwedd. Mae’r ardal hon yn dal i fod yn nodwedd arwyddocaol yn nyffryn Taf i’r dwyrain o Crymych, wedi’i aflonyddu’n fawr gan adferiad diweddar o wastraff llechi ond gyda rhai nodweddion diddorol ar ei gyrion. Roedd yn weithgar iawn ar ddiwedd y 19eg a dechrau’r 20fed ganrif ac fe elwodd yn sylweddol o ddyfodiad y rheilffordd, pan agorwyd llinell y Cardi Bach, cyn belled â’r chwarel ym 1873.

We began the day in nearby Hermon, and travelled by minibus to Glog. From here we walked up towards Glog Quarry and Peter pointed out industrial features of the remaining in the landscape. This area still remains as a significant feature in the Taf valley to the east of Crymych, heavily disturbed by recent recovery of slate waste but with some interesting features on its periphery. It was very active in the late 19th and early 20th century and benefited significantly from the arrival of the railway, the Whitland and Taf Vale line (Cardi Bach), opened as far as the quarry in 1873.

Fe wnaeth Hefin ein trin â llawer o stori leol ar hyd y ffordd. O’r chwarel cerddon ni ar hyd hen lwybr troed i Capel Llwynyrhwrdd, Capel yr Annibynwyr ym mhentref cyfagos Tegryn. Ar ôl derbyn cryn dipyn o “pregeth” gan Hefin y tu mewn i’r Capel am darddiad y capel a’i weinidogion, daeth y bws mini i’n cyfarfod a’n cario ar hyd disgyniad serth Rhiw Sbeit. Teithion ni trwy Llanfyrnach ac yn ôl i Hermon i gael lle i ginio yn Cegin Bella.

Hefin treated us to many a local tale along the way. From the quarry we walked along an old footpath to Capel Llwynyrhwrdd, a Congregationalist Chapel in the neighbouring village of Tegryn. After receiving quite the “pregeth” from Hefin inside the Chapel about the origins of the chapel and its ministers, the minibus came to meet us and carried us along the steep descent of Rhiw Sbeit. We travelled through Llanfyrnach and back to Hermon for a spot of lunch at Cegin Bella.

Yn dilyn cinio dychwelon ni i Lanfyrnach, lle arweiniodd Peter ni o amgylch olion y Mwynglawdd Arian. Mae’r ardal hon, dim ond pellter byr i lawr y Taf o Glog, yn llai amlwg yn y dirwedd heddiw er yn ei chyfnod olaf o weithio, cyn cau ym 1890, hwn oedd yr ail fwynglawdd metel anfferrus mwyaf yn Ne Cymru. Mae’n debyg bod ei darddiad yn mynd yn ôl i’r 16eg ganrif o leiaf ond fe’i gweithiwyd yn helaeth yn rhan olaf y 18fed ganrif ac roedd ar ei anterth cynhyrchiol yn yr 1880au.

Following lunch we returned to Llanfyrnach, where Peter led us around the remains of the Silver Lead Mine. This area, only a short distance down the Taf from Glog, is less prominent in the landscape today although in its last period of working, prior to closure in 1890, it was the second largest non-ferrous metal mine in South Wales. Its origins probably go back to at least the 16th century but it was worked extensively in the latter part of the 18th century and was at its productive peak in the 1880s.

Fe wnaeth y grŵp fwynhau archwilio  nodweddion y mwynglawdd ymysg y trash, a dychmygu sut beth fyddai bywyd i’r glowyr a oedd yn gweithio yn yr ardal.

The group enjoyed exploring the undegrowth of this site for forgotten features, and imagined what life would have been like for the miners who worked in the area.

Diolch i Peter & Hefin am ddiwrnod hynod ddiddorol, ac i’r holl fynychwyr. Diolch yn arbennig i dirfeddianwyr am ganiatáu inni gael mynediad i’r safle, i Midway Motors am y drafnidiaeth ragorol ac i Cegin Bella.

Thank you to Peter & Hefin for a fascinating day, and to all attendees. Special thanks to landowners for allowing us access to the site, to Midway Motors for the excellent transport and to Cegin Bella.

Blas Y Preseli – BRYNBERIAN

Cynhaliwyd y 4ydd ac olaf o weithdai Blas y Preseli yng Nghanolfan Llwynihirion Brynberian ddydd Sadwrn diwethaf y 7fed o Fawrth. Cawsom i gyd amser wrth ein bodd yn pobi ac yn rhannu atgofion melys o fwyd a thraddodiadau lleol. Diolch yn fawr i bawb sydd wedi cymryd rhan yn y gweithdai hyn, a diolch yn fawr i Luke Conlon am gyflwyno’r sesiynau hyn, gyda chymorth Debbie Donnelly.

The 4th and final Taste your Heritage workshop was held in Canolfan Llwynihirion Brynberian last Saturday the 7th of March. We all had a fantastic few hours baking & sharing fond memories of food and local traditions. A big thank to everybody that has taken part in these workshops, and a big thank you to Luke Conlon for delivering these sessions, with help from Debbie Donnelly.

Welsh Museums Conference – Bangor – Cynhadledd Amueddfeydd Cymru

Stuart Berry & Sophie Jenkins travelled to Bangor and  presented at the Welsh Museums Federation Conference last week to a national audience on the work of the Preseli Heartlands Project. A huge thanks for the warm welcome and reception in, and thanks to Storiel for hosting us.

Teithiodd Stuart Berry a Sophie Jenkins i Fangor a chyflwyno yng Nghynhadledd Ffederasiwn Amgueddfeydd Cymru yr wythnos diwethaf i gynulleidfa genedlaethol ar waith Prosiect Cymdogaeth Werin Preseli. Diolch enfawr am y croeso cynnes, a diolch i Storiel am ein croesawu.

Blas Y Preseli – MAENCLOCHOG

Gweithdy hyfryd arall a gynhaliwyd ddydd Sadwrn y 29ain o Chwefror ym Maenclochog! Llawer o atgofion gwych wedi’u rhannu, dros ychydig o fwyd blasus o Gymru. Edrych ymlaen at Brynberian y penwythnos hwn.

Another lovely workshop held on Saturday the 29th February in Maenclochog! Lots of great memories shared, over some tasty Welsh food. Looking forward to Brynberian this coming weekend.